Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա) Մեկնաբանե՛ք հետևյալ մտքերը․

• Այսքան փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
  Սիրտը տեսքով փոքր է ,բայց մտքով մեծ:
  
• Երբ հայրիկիս հորեղբայրը  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
  
  Ագահ մարդիկ տեղ չունեն տղայի սրտում:
  
• Գիտեք՝ այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց
  Տղան ուզում էր փոխել մարդկանց,որ նրանք ավելի լավը լինեն:
  
• Տեսա, որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
  Տղայի սիրտը շատ մեծ էր և նա դեռ շատ տեղ ուներ:
  
• Սրտիս մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…
  Տղան շատ հայրենասեր էր:
  

բ) Ո՞ր մտքերն են արտահայտում  ստեղծագործության գաղափարը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։

• Սրտում կարող են տեղավորվել բոլոր մարդիկ։
• Սիրտը տեղավորում է բոլոր բարի մարդկանց։
• Հարուստ մարդիկ սրտում տեղ չունեն։
• Սիրտը կարող ե տեղավորել նաև վատ մարդկանց։
• Սրտում կարող է իշխել միայն սերը։
  
  Սրտում կարող է իշխել միայն սերը։
  Եթե սեր կա ՝ապա սրտում լիքը տեղ կա:
  

Ինչքանո՞վ է իրական կամ երևակայական պատմվածքը:
Պատմվածքը իրական է:Այն մարդու՝սիրո,հույզերի,հայրենասիրության ու մեծ սրտի մասին է:

Առաջադրանքներ

Տեքստից դո՛ւրս գրիր գրությամբ և արտասանությամբ տարբերվող բառերը։

Թագավոր, խաբեբա, անգամ, մարդու, խոհրդատու, փորձիր, վերջինս:

Գրի՛ր ընդգծված բառերի հոմանիշները։

Խաբեբա-ստահակ, խարդախ; ազնիվ-վեհ, պարկեշտ; թագավոր-արքա, գահակալ; չքանալ-անհետանալ, կորել; ճիշտ-ուղիղ, շիտակ; խաբել-ստել, բանեցնել- օգտագործել; փող-դրամ; վերադառանալ-հետ գալ; վախվորել-երկնչել;

Տեքստից դո՛ւրս գրիր դարձվածքները և փորձի՛ր բացատրել։

Քթից բռնած — խաբելով, շողոքորթելով մոլորեցնել: Գլուխդ ուսերիդ չի մնա — սպանելու միտում

Բնութագրի՛ր խաբեբային։ Խեբեբան շատ սրամիտ, խելացի մի մարդ էր, ով իր խելացի մտքերը օգտագործում էր ի վնաս մարդկանց:

Փորձի՛ր արդարացնել խաբեբային։ Հնարավոր է խաբեբան օգնում էր իր խաբեությամբ վաստակած փողերով աղքատ երեխաներին:

Խորհո՛ւրդ տուր թագավորին։ Թագավորին խորհուրդ կտամ, որ միշտ էլ կա մեկը ով ավելի խելացի է քան դու: և չպետք է թերագնահատել թշնամուդ:

Կետերը փոխարինի՛ր տրված բառերից մեկով: Համեմատի՛ր բառի իմաստները տարբեր նախադասություններում:

Փափկել, սուր, ալիք, փչել:

…Սուր դանակ է. պետք, որ այդ բիծը քերեմ:

Շատ …սուր մարդ է ընկերս, նրա խոսքը լսել չի լինում առանց ծիծաղի:

…Ալիքը խորտակված նավի մի բեկոր ափ հասցրեց:

Կյանքի …ալիքը նրան շպրտել էր ընտանիքից հեռու:

Քամին …փչում էր էր ամբողջ ուժգնությամբ:

Ընկերները գիտեին, որ նա …փչում էր, ոչ մի վագրի էլ չի հանդիպել:

Մոմն արևից …փափկել ու ծռմռվել էր:

Մի քանի քաղցր խոսքից փափկել… էր, չորությունից ու խստությունից հետք չէր մնացել:

2. Փոխաբերական իմաստով գործածել դառը, քար, սև, քաղցր բառերը:

Ծիրանի կուտը դառն է:

նրա դառը կյանքը, մոտենում էր ավարտին:

Տղան ծովի ափին, մեծ, սպիտակ քարերն էր հավաքում:

Թշնամին քար սիրտ ուներ և որբուկներին հաց չէր տալիս:

Սև ծովի ափին, շատ խխունչներ կան:

ընկերս սև հումոր ունի, բայց ես հաճախ այն չեմ հասկանում:

Մի մեծ քաղցր բամբակ էի ուտում, ոնց որ ամպ ուտեի:

Մայրիկիս քաղցր խոսքերը ինձ միշտ ոգեշնչում են:

1.  Մի բառով qրի՛ր:

• Ո՞վ է այն մարդը, ով առևտրով է զբաղվում: առևտրական
• Ինչպե՞ս ենք անվանում այն կենդանուն, որը մսով է կերակրվում: մսակեր
• Ինչպե՞ս ենք անվանում այն մարդկանց, ովքեր լեռներն են մագլցում: Լեռնագնաց
• Վայր, որտեղ մրգատու ծառեր են աճում: այգի
• Կառույց, որտեղ մարդիկ աղոթում են: եկեղեցի
• Կենդանի, որը երկար ականջներ ունի և արագ է վազում: Նապաստակ
• Կատակել սիրող մարդ: Կատակասեր
• Լույսը բացվելու պահը: Լուսաբաց
• Երկրագնդի արևը դուրս գալու մասը: արևելք

2. Հիմա դուք փորձեք բացատրել.

դպրոց- վայր ուր գնում են բոլոր աշակերտները
հայրենիք- վայր որտեղ ծնվել են և ապրում են
լճակ- փոքրիկ ջրափոս
ընտանիք- քույր եղբայր մայր հայր մեկ բառով:
համակարգիչ- որտեղ կարող եսհավաքագրել քո բոլոր մտքերը, և իմանալ աշխարհի բոլոր գաղտնիքները
մոծակ- փոքրիկ խայթող միջատ, որի խայթոցից հետո շատ ենք քորում
միրգ- պտուղ որ քաղում ենք ծառից, քաղցր է ու համով:
տիեզերք- վայր որտեղ գտնվում է մեր մոլորակը

3. Տրված բառերից նորե՛րը կազմիր՝ ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով): Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս.

Ա) Աստղ — աստղիկ, արկղ-արղիկ, թերթ — թերթիկ, հայր — հայրիկ, մայր- մայրիկ, տատ — տատիկ, պապ- պապիկ, քաղցր- քաղցրի, անուշ — անուշիկ:

Բ) Գետ — գետակ, նավ -նավակ, դուռ — դռնա(ն), թռչուն — թռչնակ, որդի — որդյակ, զանգ — զանգակ:

Գ) Խոզ — խոզուկ, տաք- տաքուկ, գառ -գառնուկ(ն), հարս -հարնուկ(ն), ձագ -ձագուկ:

Ավ. Իսահակյան

Առաջադրանքներ:

Ինչի մասին է տեքստը:
1. ընտանիքը դաժանաբար տնից դուրս էր արել փոքրիկին:
2. փոքրիկ տղան շատ էր սիրում ջերմությունը:
3. ընտանեկան սերն ու ջերմությունը ամեն ինչից կարևոր են:
4. աշխարհում շատ աղքատներ կան:

Ինչպես է դիմում տղան արևին:
1. տաք, ջերմացնող, հոգատար,
2. անուշ, բարի, կարմիր
3. այրող, վառ, կարմիր
4. անուշՙ լուսաշող, ժպտուն:

Տեքստում ինչ իմաստով է գործածվել ցրտի ու քամու բերանը ձգել  արտահայտությունը:
1.պատժել
2. փորձության ենթարկել
3. վախեցնել
4. անուշադրության մատնել

Տեքստի 1-ին հատվածից գտիր աղքատ բառի հականիշը: — հարուստ

Տեքստի 2-րդ հատվածից դուրս գրիր համարձակ բառի հոմանիշը: — անվախ

Տեքստի 2-րդ հատվածից դուրս գրիր վերջածանցավոր բառերը: սևերով, կանչող, գուրող, հաչոց

Տեքստի 1-ին հատվածից դուրս գրիր փոխաբերական իմաստով գործածված արտահայտությունները: արևվը բարի աչքերով էր նայում ամենքին եր:

1. Որտեղ պետք է, կետի փոխարեն յ գրի՛ր: Ո՞ր դեպքում գրեցիր յ-ն:

Հա.յացք, հա.յելի, հոյ.ակապ, մի.ացում, ձի.արշավ, տի.եզերական, փակե.յի, կա.յարան, խաբե.ություն, է.ի, գնա.ի, բու.եր, տղա.յի, Մարո.յի:

2. Կետերի փոխարեն գրի՛ր տրված բառերից մեկը:

Շոշափեց ու տեսավ, որ խեղճ կենդանու…ող կոտրվել է: (ող, ոխ)

…ոխը սրտում որ մնա, թույն կդառնա, կքայքայի սիրտը: (ող, ոխ)

Երբ երեկոյան հետ թռան, տեսան, որ իրենց բույնը…. գրավել է անծանոթ մի թռչուն: (բույն, բուն)

Մի քանի հոգի ձեռք-ձեռքի էին տվել ու փորձում էին գրկել հինավուրց ծառի վիթխարի բունը…: (բույն, բուն)

Մոտակայքում ապրողներն այնքան են վարժվելՎիկտերիաի… շառաչին, որ դրան էլ ուշադրություն չեն դարձնում: (Վիկտորիա, Վիկտորյա)

Տնեցիներն այնքան են վարժվել Վիկտորիայի… անտեղի լացուկոծին, որ դրան էլ ուշադրություն չեն դարձնում: (Վիկտորիա, Վիկտորյա)

3.Կետերի փոխարեն գրի՛ր տրված բառերից մեկը:

Քո չքնաղ ծաղկի բույրն… է ինձ այստեղ բերել: (բույր, բյուր)

Անթիվ ու բյուր… են աստղերը: (բույր, բյուր)

…Ասիան երբևէ կհանգստանա՞ պատերազմներից: (Ասիա, Ասյա)

…Ասյան երբևէ կհանգստանա՞ իրեն այդքա՜ն հուզող մտքից: (Ասիա, Ասյա)

… Սոֆիան գեղեցիկ ու հյուրընկալ քաղաք է: (Սոֆիա, Սոֆյա)

…Սոֆյան գեղեցիկ ու նրբանկատ աղջիկ է: (Սոֆիա, Սոֆյա)

Լրացնել հետևյալ առածներում բացթողնված բառերը` դրանք ընտրելով տրվածներից:
Ծանր, պաղ, լավ, սև, անպտուղ, անուշ, զորավոր, շիտակ, արդար, ոսկե, լավ:

Լեզու կա—անուշ է, լեզուն կա` լեղի:
—արդար յուղը ջրի տակ չի մնա:
Սպիտակ փողը սև— օրվա համար է:
Խելքը —ոսկե թագ է, ամեն մարդու գլխին չի լինում:
—անպտուղ ծառին քար գցող չի լինի:
Հեռավոր սուրբը զորավ— կլինի:
—ծանրը քարը իր տեղում կմնա:
—լավ աղջիկը յոթ տղա արժե:
—շիտակ խոսքը հանաքով կասեն:
—լավ  հնձվորը դաշտում  էլ կհնձի, սարում էլ:
—պաղ ապուր, շան կերակուր:

Հետևյալ առածների մեջ կետերի փոխարեն գրել նշված բառերի  հականիշները:
—ջահելի աչքով աղջիկ առ, ահելի  աչքով`ձի:
Գիտունի հետ քար քաշի,անգետի — հետ փլավ մի կեր:
Ծամը երկար, խելքը` կարճ—:
Թոկի երկարն է լավ, խոսքի`կարճ — :
Գիժը մի քար գցեց ծովը, հազար խելոք— չկարողացան հանել:
Խոսքը մեծին, ջուրը` փոքրին —:
Փորձված թանը անփորձ— մածունից լավ է:
Սև սիրտ, սպիտակ — ատամ:
Մինչև հաստը— բարակի, բարակի հոգին դուրս կգա:
Թանկից էժանը — չկա:

Տրված տեղանուններից -ացի, -յան և -ական ածանցներով կազմել նոր բառեր::

Սև ծով — Սև ծովյան, Փոքր Ասիա — Փոքր Ասիական, Նոր Զելանդիա — Նոր Զելանդական, Միջին Ասիա -Միջին Ասիացի, Հարավային Ամերիկա- Հարավային Ամերիկացի, Արևմտյան Եվրոպա — Արևմտյան Եվրոպացի, Խաղաղ օվկիանոս — Խաղաղ օվկյանոսյան, Հարավային Կորեա — Հարավային Կորեացի:

Կետերի  փոխարեն գրել համապատասխան  ածանցները:

—անկենդան, —Անկամ, — չխոսկան, —տգետ, հայրական—, կիսատ—, փառավոր—-, վայրենի—-, աղցան—, արևելյան—, եռանդուն—, ազդարար—, դողդոջուն—, հնչեղ—, համով—:

1. Բառերը բաժանի՛ր երկու խմբի.  գրի´ր՝ ինչ ընդհանրությամբ ես կազմել խմբերը: Իրիկուն, լուսաբաց, երեկո, արշալույս, իրիկնաժամ, մթնշաղ, լուսադեմ, լուսածագ, արևածագ, իրիկնամուտ, վերջալույս, արևամուտ, առավոտ

1. իրիկուն, երեկո, իրիկնաժամ, մթնշաղ, իրիկնամուտ, վերջալույս, արևամուտ: [բոլոր բառերը մայրամուտ են նշանակում]

2. լուսաբաց, արշալույս, լուսադեմ, լուսածագ, արևածագ, առավոտ:[այս բառերը արտահայտում են օրվա սկիզբ]

2.Նշված բառերից մեկում «ուկ» մասնիկը փոքրացնող-փաղաքշական իմաստ չի արտահայտում: Նշի՛ր ճիշտ տարբերակը:
Գառնուկ, մարդուկ, դահուկ, մանչուկ:

3. «Քանդված»  ասացվածքները վերականգնի՛ր:

4.Դու բարի կախարդ ես և որոշել ես կառուցել այնպիսի քաղաք, որտեղ կապրեն միայն երեխաները: Պատմի՛ր, թե ինչպիսին է լինելու  այդ քաղաքը, քաղաքի անունն էլ մտածի՛ր:

Կար չկար մի քաղաք կար, միայն երեխաների համար, անունը՝ Հրաշք: Այդտեղ միայն հրաշքներ են կատարվում և երեխաները հենց ասում էին իրենց ցանկությունները, դրանք տեղում կատարվում են: Շենքերը այտեղ կլոր էին, փողոցները ջրի ներքնակներից: Երեաները պարկում են աշխարհի ամենափափուկ խոտերի վրա, նայում են երկնքին և դասերը սովուրում, երկնքի հրեշտակների երգերի միջոցով:

5.​ Արեգը մտապահեց մի բառ, որի համար ընտրեց հետևյալ հատկանիշները՝ գույնզգույն, գեղեցիկ, բերքառատ,  անձրևոտ: Ո՞ր բառն էր մտապահել Արեգը: Ուրիշ ի՞նչ հատկանիշներ կընտրեիր դու:

Աշունը — դեղնակարմիր տերևներով, պոետիկ:

6. Անվանի՛ր մեկ բառով։

Թռչունների խումբ — երամ

ձիերի խումբ — վտառ

միասին նույն օրը ծնված — երկվորյակ

  կարդալու սրահ — ընթերցասրահ

երեկոյան ճաշ — ընթրիք

արգելք ոտքի տակ — խոտան

բարակ ճյուղն — ճիպոտ
7. Կազմի՛ր նոր բառեր՝ բառամիջում ավելացնելով մեկ հնչյուն։

Խիճ — խիղճ, հասկ -հասակ, հաց — հարց, հաճար -հանճար, կանչ — կանաչ։

8. Շարունակի՜ր այդպես՝ եզակին հոգնակի դարձնելով:

Տուն- տներ
Թոռ — թոռներ, դուռ — դռներ, կին — կանայք, մուկ — մկներ, մարդ -մարդիկ, նուռ-նռներ, ծոռ -ծոռներ, տղամարդ — տղամարդիկ, հարս-հարսներ։

9. Մոտիկ հնչողությամբ բառերը խմբավորի՛ր։

Խշշալ , բռռալ , տանձ, մարագ, թշշալ , կռռալ, սանձ, կարագ, երգ, դռռալ, վերք, ֆշշալ, բերք, գանձ:

խշշալ, թշշալ, ֆշշալ; բռռալ,դռաալ, կռռալ; տանձ, գանձ, սանձ; մարագ, կարագ; երգ, բերք, վերք:

Հայոց աշխարհի ճանապարհը:

Հարցեր և առաջադրանքներ:
1. Դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրիր: անջտկ-առանց ջրի; գավ-գավաթ, բաժակ; համբավավոր — ճանաչված

2. Ո՞ րն էր հեքիաթի ասելիքը:

Ոսկին, ոչ մի ապրելու համար կարևոր բան չի անում, բացի ագահությունից, իսկ ցորենը մեզ ուժ է տալիս ապրելու ու աշխատլու համար:

3. Համացանցից կամ այլ աղբյուրներից գտիր ցորենի ու հացի մասին ասույթներ, առած–ասացվածքներ:

Առանց հացի չի լինի աշխատել, իսկ առանց գինու պարել:
4. Ընդգծված հատվածից դուրս գրիր ածանցավոր բառերը և նշիր ածանցները:

Ժամանակ, անջրդի, անմշակ, համբավավոր, առևտրական, շինական