1. Անծանոթ բառեր և բացատրություններ

• Թավուտ — շատ խիտ, մացառապատ անտառ։
• Կուսական բնություն — մարդու կողմից չփոփոխված, անաղարտ բնություն։
• Բրածո — քարացած կենդանի կամ բույսի մնացորդ։
• Ժանիք — կենդանիների սուր և երկար ատամ։
• Լուսնյակ — լուսին, լուսնի լույս։
• Սողուններ — գետնի վրա սողացող կենդանիներ (օձ, մողես և այլն)։

2. Նկարագրիր Մթնաձորի բնությունը և կենդանական աշխարհը

Մթնաձորը վայրի և անանցանելի անտառային աշխարհ է։ Այնտեղ բնությունը մնացել է անաղարտ ու խորհրդավոր։ Անտառները խիտ են, ծառերը հնանում ու նորից աճում են։ Մարդիկ հազվադեպ են լինում այդ վայրերում։

Կենդանական աշխարհը հարուստ է․ այնտեղ ապրում են արջեր, գայլեր, վարազներ։ Գայլերը ոռնում են լուսնի տակ, արջերը ազատ շրջում են, իսկ վարազները փորում են հողը և կաղին հավաքում։ Ամեն ինչ կենդանի ու բնական է։

3. Ըստ քեզ ո՞րն է պատմվածքի լարված պահը

Պատմվածքի լարված պահը այն հատվածներն են, որտեղ նկարագրվում է Մթնաձորի վտանգավոր ու վայրի բնությունը՝ գայլերի ոռնոցը, արջերի ներկայությունը և մարդու միայնակ լինելը այդ խորհրդավոր անտառում։

4. Բնութագրիր Պանինին

Պանինը համարձակ, ուժեղ և փորձառու մարդ է։ Նա չի վախենում դժվարություններից և կարողանում է հաղթահարել վտանգները։ Նա կապված է բնության հետ և լավ ճանաչում է անտառի օրենքները։

5. Պատմվածքում Մթնաձորի նկարագրությունն ինչու՞ է անհրաժեշտ

Մթնաձորի նկարագրությունը անհրաժեշտ է, որպեսզի ընթերցողը զգա պատմության մթնոլորտը, պատկերացնի վայրի բնության ուժն ու խորհրդավորությունը։ Այդ նկարագրությունները նաև օգնում են հասկանալ հերոսների դժվարություններն ու վտանգները։

6. Առաջին հատվածում ընդգծված բառերի հոմանիշներ

• Թավուտ — խիտ, մացառուտ
• Կուսական — անաղարտ, մաքուր
• Ուրույն — առանձնահատուկ, ինքնատիպ
• Վայրի — անզուսպ, անխնամ
• Հսկա — մեծ, վիթխարի

Ստեղծագործական պատում- հաշվետվություն

«Իմ այս տարվա ուսումնական շրջանի առավելությունն այն է, որ ես հիմա կարողանում եմ ավելի արագ գրել և ավելի արագ կարդալ։ Այս պահին երևի թերություն չունեմ։ Իմ ամենալավ ձեռքբերումներից մեկը ընկերներ ձեռք բերելն է։ Ես ոչ մի դաս բաց չեմ թողել։ Իմ ծնողների համար երբեմն ալարկոտ աշակերտ եմ, բայց իմ դասավանդողների համար եղել եմ շատ հրաշալի աշակերտ։ Ես ինձ համարում եմ շատ լավ աշակերտ։ Ես չեմ ճամփորդել, որովհետև անվասայլակով եմ»։

Упражнение 1. Значение крылатых выражений

1. «На миру и смерть красна» — означает, что даже тяжёлое испытание или беда легче переносится, если рядом есть люди, поддержка и сочувствие. В окружении близких даже трагические события кажутся менее страшными.
2. «Всем миром» — действовать сообща, объединившись, всем вместе. Обычно употребляется, когда речь идёт о коллективном действии ради какой‑либо цели.
3. «Быть отрезанным от мира» — находиться в изоляции, не иметь связи с обществом, не получать информации о том, что происходит вокруг.
4. «Мир дому сему!» — приветственное пожелание мира, благополучия и спокойствия дому и его обитателям. Часто используется как благословение при входе в дом.
5. «Пир на весь мир» — пышное, богатое застолье, которое устраивается для большого количества людей; праздник с обилием еды и напитков.
6. «Не от мира сего» — так говорят о человеке, который кажется непрактичным, далёким от реальности, мечтательным, не приспособленным к жизни; иногда — о том, кто ведёт себя необычно или странно.

Упражнение 2. Омонимы и примеры предложений

1. Му́ка — мука́
   • Му́ка — страдание, мучение. Он испытывал душевную му́ку.
   • Мука́ — порошкообразный продукт из зерна. Для теста понадобится два стакана муки́.
2. Среда — среда
   • Среда (день недели). В среду у нас запланирована встреча.
   • Среда (окружение, условия существования). Водная среда обитания влияет на развитие организмов.
3. За́мок — замо́к
   • За́мок — строение, крепость. Средневековый за́мок возвышался на холме.
   • Замо́к — устройство для запирания. Она закрыла дверь на замо́к.
4. Село́ — се́ло
   • Село́ — населённый пункт. Мы провели лето в красивом селе́.
   • Се́ло (глагол прошедшего времени от «сесть»). Солнце се́ло за горизонт.
5. Па́рить — пари́ть
   • Па́рить — обрабатывать паром, держать в горячей воде. Бабушка па́рила ноги в тазике.
   • Пари́ть — летать плавно, без видимых усилий. Орёл пари́л высоко в небе.
6. О́рган — орга́н
   • О́рган — часть тела. Печень — важный о́рган человека.
   • Орга́н — музыкальный инструмент. В соборе звучал величественный орга́н.

Упражнение 3. Ошибки в употреблении омонимов и их исправление

1. Мальчик открыл дверной ключ. → Мальчик открыл дверь ключом.
2. В лесу росли рыжие лисички, которые быстро убежали. → В лесу росли рыжие лисички. Недалеко пробежали рыжие лисички (лисы). Или: В лесу росли рыжие грибы — лисички.
3. На кухне из крана играл оркестр. → На кухне из крана текла вода, а в соседней комнате играл оркестр.
4. Художник нарисовал кисть винограда акварелью. → Художник нарисовал гроздь винограда акварелью.
5. На уроке музыки дети изучали дробь барабана. → На уроке музыки дети изучали барабанную дробь.
6. Туристы долго шли по тропинке и увидели острый лук. → Туристы долго шли по тропинке и увидели дикорастущий лук. / Туристы долго шли по тропинке и увидели охотничий лук. (уточнение по смыслу)
7. В саду девочка заплела длинную косу из песка. → В саду девочка заплела длинную косу. / В песочнице девочка слепила длинную косу из песка.
8. Повар поставил горячий чайник на газовый ключ. → Повар поставил горячий чайник на газовую плиту.
9. В небе летел журавль для воды. → Над деревней летел журавль. / У колодца стоял журавль для подъёма воды.
10. Ученик написал мелом красивый мел. → Ученик написал мелом красивый узор. / Ученик нашёл красивый кусок мела.

Обсуждение цитат из «Маленького принца»

• Ответственность и дружба: «Мы в ответе за тех, кого приручили…» — призыв к заботе и верности тем, кто нам доверился.
• Внутренний мир и восприятие: «Зорко одно лишь сердце. Самого главного глазами не увидишь» — подчёркивается важность интуиции и чувств, а не только рационального взгляда.
• Самопознание: «Себя судить куда труднее, чем других…» — размышление о сложности самокритики и мудрости.
• Одиночество и общение: «Среди людей тоже одиноко» — даже в обществе человек может чувствовать себя изолированным, если нет взаимопонимания.
• Истинные ценности: «Слова только мешают понимать друг друга» — иногда поступки и молчание говорят больше, чем фразы.
• Детство и взросление: «Ведь все взрослые сначала были детьми…» — напоминание о важности сохранения детской непосредственности и воображения.
• Поиск смысла: «Хотел бы я знать, зачем звёзды светятся…» — метафора стремления человека найти своё предназначение и ориентиры в жизни.
• Красота и отношение к ней: «Никогда не надо слушать, что говорят цветы…» — совет ценить красоту и радость, не требуя от неё объяснений.

Բառակազմություն

80. Բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր

• լրագիր → գրասեղան
• ինքնատիպ → տիպար
• դեղաբույս → բուսաբան
• դասամատյան → մատենագիր
• տանտեր → տերասեր

81. Բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր

• գթառատ → ողորմածագութ
• թունաբեր → մահաթույն
• մտամոլոր → խելամիտ
• կրթասեր → հայրենասեր
• գնդասեղ → քորոցագունդ

88. Ժխտական ածանցներով հոմանիշներ

• անգույն → գունազուրկ
• անբախտ → դժբախտ
• անգետ → տգետ
• անշնորհք → ապաշնորհ
• անարդյունք → ապարդյուն
• անօրեն → դժօրեն
• անձև → տձև

89. Ժխտական նախածանց ունեցող բառերը

• անտուն
• անպետք
• անդեմ
• անդուռ
• անսիրտ
• անմահ
• դժգոհ
• դժբախտ
• դժկամ
• ապարդյուն
• ապերախտ
• ապաշնորհ
• տկար
• տհաճ
• տգեղ
• չտես
• չկամ

1. Սահմանե՛լ բնական ռեսուրս և բնական պայման հասկացությունները։

• Բնական ռեսուրսներ են կոչվում բնության այն տարրերն ու ուժերը, որոնք մարդը օգտագործում է իր կարիքները բավարարելու համար (ջուր, հող, անտառ, օգտակար հանածոներ և այլն)։
• Բնական պայմաններ են կոչվում բնության այն առանձնահատկությունները, որոնք անմիջապես չեն օգտագործվում արտադրության մեջ, բայց ազդում են մարդկանց կյանքի և տնտեսության վրա (կլիմա, ռելիեֆ, աշխարհագրական դիրք և այլն)։

2. Ի՞նչ է ռեսուրսապահովվածությունը, ի՞նչ տեսակներ կա։

Ռեսուրսապահովվածություն նշանակում է, թե որքանով է որևէ տարածք կամ երկիր ապահովված բնական ռեսուրսներով։

Տեսակներն են՝

3. Թվարկե՛լ բնական ռեսուրսները ըստ տարբեր հատկանիշների։

ա) Ըստ ծագման

• Հանքային
• Ջրային
• Հողային
• Կենսաբանական
• Կլիմայական

բ) Ըստ օգտագործման

• Արդյունաբերական
• Գյուղատնտեսական
• Էներգետիկ
• Սննդային
• Ռեկրեացիոն

գ) Ըստ սպառման

• Սպառվող
• Չսպառվող

դ) Ըստ վերականգնման

• Վերականգնվող (անտառ, ջուր, հող)
• Չվերականգնվող (նավթ, գազ, մետաղական հանածոներ)

4. Հաշվել ռեսուրսապահովվածությունը մեկ բնակչի հաշվով։

Տրված է՝

• Ջրի տարեկան քանակը՝ 8,5 մլրդ մ³
• ՀՀ բնակչությունը՝ մոտ 3 մլն մարդ

Հաշվում ենք՝

[
8.5 \text{ մլրդ մ}^3 : 3 \text{ մլն մարդ} = 2833 \text{ մ}^3
]

Պատասխան՝ ՀՀ-ում մեկ բնակչին տարեկան բաժին է ընկնում մոտավորապես 2800–2830 մ³ ջուր։

1. Ինչպե՞ս են առաջացել գյուղական և քաղաքային բնակավայրերը։
   Գյուղական բնակավայրերը առաջացել են, երբ մարդիկ սկսել են զբաղվել երկրագործությամբ և անասնապահությամբ՝ մշտական բնակություն հաստատելով բերրի հողերի և ջրային աղբյուրների մոտ։
   Քաղաքային բնակավայրերը ձևավորվել են ավելի ուշ՝ արհեստների, առևտրի և արտադրության զարգացման արդյունքում, երբ մի քանի գյուղական բնակավայրեր կամ մեծ բնակավայրեր դարձել են տնտեսական ու վարչական կենտրոններ։

2. Ի՞նչ է տարաբնակեցումը, ինչպե՞ս է այն ձևավորվել։
   Տարաբնակեցումը բնակչության տարածքային բաշխումն է՝ տարբեր բնակավայրերում (գյուղեր, քաղաքներ)։ Այն ձևավորվել է բնական պայմանների, տնտեսական գործունեության, պատմական զարգացման և աշխատանքի բաժանման ազդեցությամբ։ Մարդիկ բնակվել են այնտեղ, որտեղ եղել են հարմար պայմաններ՝ ջուր, հող, աշխատանք և անվտանգություն։

3. Ինչու՞ է 1950թ.-ից հետո աշխարհում քաղաքային բնակչության տեսակարար կշիռը գրեթե կրկնապատկվել։
   1950-ից հետո արագացել է արդյունաբերացումը, զարգացել են գործարանները, ծառայությունների ոլորտը, տեխնիկան։ Շատ մարդիկ գյուղերից տեղափոխվել են քաղաքներ՝ աշխատանք գտնելու և ավելի լավ կյանքի պայմաններ ունենալու համար։ Սա կոչվում է քաղաքայինացում (ուրբանիզացիա), որի հետևանքով քաղաքային բնակչությունը կտրուկ աճել է։

4. Նշեք ՀՀ’ Ձեզ հայտնի առանձին գյուղերի առանձնահատուկ կողմերը։

• Դիլիջանի շրջանի գյուղեր – հարուստ անտառներով, առողջարար կլիմայով, զբոսաշրջային հնարավորություններով։
• Գեղարքունիքի գյուղեր – մոտ են Սևանա լճին, զբաղվում են ձկնորսությամբ և գյուղատնտեսությամբ։
• Արարատյան դաշտի գյուղեր – շատ բերրի հողեր, զարգացած այգեգործություն և խաղողագործություն։
• Լոռու գյուղեր – լեռնային բնություն, անտառներ, անասնապահություն։
• Սյունիքի գյուղեր – լեռնային դժվար պայմաններ, բայց հարուստ հանքային և բնական ռեսուրսներով։

Դասարանական աշխատանք․

1. Կաթնասունների մարմինը սովորաբար բաժանվում է
   բ) գլխի, պարանոցի, իրանի, վերջույթների
2. Կաթնասունների մաշկը ծածկված է
   գ) մազածածկով
3. Կաթնասունների վերջույթները հիմնականում տեղադրված են
   բ) մարմնի տակ
4. Կաթնասունների արտաքին ականջը կոչվում է
   ա) ականջախեցի
5. Կաթնասունների մաշկում գտնվում են
   գ) քրտնագեղձեր, ճարպագեղձեր և կաթնագեղձեր
6. Կաթնասունների մարմնի ջերմությունը
   բ) մշտական է
7. Կաթնասունների բերանում սովորաբար կան
   բ) տարբեր ձևի և տարբեր գործառույթի ատամներ
8. Կաթնասունների մազածածկի հիմնական նշանակություններից մեկն է
   բ) մարմնի ջերմության պահպանումը
9. Կաթնասունների վերջույթների մատների վրա կարող են լինել
   ա) եղունգներ, ճանկեր կամ սմբակներ
10. Ո՞ր հատկանիշն է բնորոշ կաթնասուններին
    գ) ձագերին կերակրում են կաթով

1. Փակագծերում գրված բառերի ճիշտ ձևերը

Իրադարձություններով առավել հարուստ ճամփորդություններից մեկը կապված է հանիրավի մոռացված Լա Կոնդամինի անվան հետ: Այդ ֆրանսիացին արկածներով լի իր կյանքն սկսեց որպես զինվոր, սակայն շուտով ծառայությունը թողեց՝ ռազմական կարգապահության հանդեպ մեղանչելու պատճառով: Երեսուն տարեկանում Ֆրանսիայի ակադեմիայում քիմիկոսի պաշտոն էր վարում: Քիչ անց նրան Պերուում ենք հանդիպում, որտեղ աստղագիտական չափումներով Երկրի սեղմվածությունը որոշելու նպատակ ուներ: Այդ աշխատանքներն ավարտելուց հետո պիտի իր գործը դառնար, սակայն, փոխանակ ընկերների հետ նավ նստելու, Լա Կոնդամինը որոշեց արևմուտքից արևելք կտրել-անցնել Հարավային Ամերիկա մայրցամաքը, որն այդ ժամանակ դեռ բոլորովին ուսումնասիրված չէր եվրոպացիների կողմից:

Կուսական անտառի լիանաների հյուսվածքների խճողված թավուտները կացիններով կտրատելով, Լա Կոնդամինն իր փոքրիկ ջոկատով հասավ Չիմչինե գետի հովիտը: Այնտեղ ճամփորդները լաստանավ հյուսեցին և ջրապտույտներով ու ջրվեժներով հարուստ Ամազոնկա գետով շարունակեցին իրենց ուղին: Շուտով ալիքները լաստանավի վրայից քշեցին-տարան արշավախմբի ամբողջ հանդերձանքը: Մի քանի տեղ գետի հունը նեղանում էր, և ջրի ամբողջ զանգվածն ահեղ որոտով ներքև էր սուրում վայրի կիրճերով: Հետո նրանց առջև բացվեց մի նոր, երբևէ չտեսնված աշխարհ: Լողում էին ծովի պես անծայրածիր ջրային տարածություններով, միայն թե ջուրն անուշահամ էր ու բաժանվում էր ճյուղերի, գետախորշերի, գետաբազուկների: Մի տեղ էլ լաստանավը քայքայվեց, հարկ եղավ փոխել այն:

Երբ մի օր Լա Կոնդամինն ու իր ուղեկիցները հայտնվեցին, նրանց ծանոթները թերահավատությամբ աչքերն էին տրորում, չէ՞ որ նրանց մեկնելու օրվանից չորս ամիս էր անցել: Արևադարձային անտառներով չորս հազար կիլոմետր անցնելը հեշտ չէ, նրանց արդեն զոհված էին համարում:

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են պարզ

2) գեղարդ, բարակ, ամրակ, բողոք

3. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են պարզ

2) մանուշակ, հստակ, ճոպան, բանակ

4. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են բարդ

1) նամակագիր, շաքարախտ, ծաղկեպսակ, կարմրամորթ

5. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են բարդ

1) հանրահավաք, վեհաշուք, ոսկեգույն, լռակյաց

• 0 — 2 = -2
• 1 — 4 = -3
• 0 — 1 = -1
• -1 — 2 = -3